Değişim Yayınları

İşgal ve Protesto

  • Haluk Selvi
  • VAR

25,00



Kitap Adı : İşgal ve Protesto
Yazar Adı : Doç. Dr. Haluk Selvi
ISBN : 975-6267-84-4
Kapak Tasarımı : Aydın Duran
İlk Baskı Tarihi : Mart 2007
Baskı Sayısı : 1. Baskı
Kağıt Cinsi : İthal Kağıt
Kapak Cinsi : Karton Kapak
Liste Fiyatı : 21.6 TL
Sayfa : 420 Sayfa
Ebat : 16,0 x 24,0


İzmir'in İşgal İle İlgili Protesto Telgrafları 15 Temmuz 1919 - 30 Temmuz 1919

İşgal ve protesto
 
doç. dr. haluk selvİ
 
Milli Mücadele Tarihimiz için başlangıç sayılabilecek birkaç olay vardır. Bunlardan birincisi, Mondros Mütarekesinin imzalanması, ikincisi Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı diğeri de 15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir’in yunanlılar tarafından işgalidir. İzmir’in işgali olayı, 1915 Çanakkale ruhunu tekrar canlandıran ve Türk Milletini gelecek endişesine sevk eden gelişmelerdendir.
 
İzmir’in işgali ile ilgili yayınladığımız telgraflar, işgalin Türk Milleti üzerindeki etkisini ve tepkisini açıkça göstermektedir. Telgraflar aynı olay karşısında aynı tepki veren bir ruhu da yansıtmaktadır ki, bu ruh millet olma özelliklerinin başında gelmektedir. Sosyolojik olarak, mitinglerin düzenlenmesi ve telgrafların yoğun bir şekilde İstanbul’a gönderilmesi, 1919 yılı Anadolusunun toplumsal ve psikolojik yapısını da açıkça ortaya koymaktadır. Geçen on yıl boyunca cephelerde savaşmış ve her şeyini sahip olduğu değerler uğruna harcamış olan milletin sesi olan bu telgraflar, milletin aynı azimle yine mücadele edileceğini de göstermektedir. Gösterilen tepkiler sadece telgraflarda kalan ve bir görevi savmak için belirtilen duygular değil, hemen uygulamaya konulan samimi duygudur. Bu telgraflarda ortaya çıkan ruh, Mustafa Kemal Paşa’yı Milli Mücadele hareketi için daha da cesaretlendirmiştir. Bu sebeple o, Türk Milletini ancak bu heyecanın kurtarabileceğine dikkat çekerek bu tepkilerin devam ettirilmesini arkadaşlarından istemiştir. Bu sebeplerden dolayı telgraflar ve mitingler Milli Mücadele hareketinin başlangıcı sayılabilecek niteliktedirler.
 
Yayınladığımız belgeler Başbakanlık Osmanlı Arşivi Sadaret Evrakı tasnifinden alınmış olan belgelerdir. Belgelerin arşivden toplanması ve bugünkü harflerle yazılması üç yıl sürmüştür. Belgelerin yüzde yetmişten fazlası daha önce herhangi bir çalışmada yayınlanmamıştır.
 
 
İÇİNDEKİLER
 
BİRİNCİ BÖLÜM
 
İZMİR’İN İŞGALİ VE İŞGALE TEPKİLER
 
  1. Uluslar arası Görüşmeler ve İzmir’in Geleceği
  2. İzmir’in İşgaline İlk Tepkiler
  3. Yabancıların Tepkileri
  4. İşgal Karşısında İstanbul Hükümeti
  5. Basında Tepkiler
  6. İzmir’in İşgali Karşısında Mustafa Kemal Paşa
 
İKİNCİ BÖLÜM
 
İZMİR’İN İŞGALİ İLE İLGİLİ PROTESTO TELGRAFLARI
 
A- VİLAYETLERDEN ÇEKİLEN TELGRAFLAR
 
I. ANKARA VİLAYETİ
 
1.ANKARA SANCAĞI
2.YOZGAT SANCAĞI
3.KIRŞEHİR SANCAĞI
4. ÇORUM SANCAĞI
 
II. AYDIN VİLAYETİ
 
1.İZMİR SANCAĞI
2.MANİSA SANCAĞI
3.AYDIN SANCAĞI
4.DENİZLİ SANCAĞI
 
III. DİYARBAKIR VİLAYETİ
 
1.      DİYARBAKIR SANCAĞI
2.      MARDİN SANCAĞI
3.      ERGANİ SANCAĞI
 
V. EDİRNE VİLAYETİ
 
1.EDİRNE SANCAĞI
 
2.KIRKKİLİSE (KIRIKLARELİ) SANCAĞI
 
1.TEKİRDAĞ SANCAĞI
2.GELİBOLU SANCAĞI
 
VI: ERZURUM VİLAYETİ
 
1.ERZURUM SANCAĞI
2. BAYBURD SANCAĞI
 
VII. HÜDAVERDİGAR (BURSA) VİLAYETİ
 
1.BURSA SANCAĞI
2. ERTUĞRUL (BİLECİK) SANCAĞI
 
VIII. İSTANBUL VİLAYETİ
 
IX. KASTAMONU VİLAYETİ
 
1.KASTOMONU SANCAĞI
2.KENGIRI (ÇANKIRI) SANCAĞI
3.SİNOB SANCAĞI
 
X. KONYA VİLAYETİ
 
1. KONYA SANCAĞI
2.BURDUR SANCAĞI
3.HAMİDABAD (ISPARTA) SANCAĞI
 
XI. MAMURETÜLAZİZ (ELAZIĞ) VİLAYETİ
 
1.MAMURETELAZİZ SANCAĞI
2.MALATYA SANCAĞI
 
XII. SİVAS VİLAYETİ
 
1.SİVAS SANCAĞI
2.AMASYA SANCAĞI
3. KARAHİSAR-I ŞARKİ (GİRESUN-ŞEBİNKARAHİSAR SANCAĞI)
4. TOKAD SANCAĞI
 
XIII. TRABZON VİLAYETİ
 
1.TRABZON SANCAĞI
2. LAZİSTAN (RİZE) SANCAĞI
3. GÜMÜŞHANE SANCAĞI
 
XIV. VAN VİLAYETİ
 
B- BAĞIMSIZ MUTASARRIFLIKLAR
 
I. KARAHİSAR-I SAHİB (AKYONKARAHİSAR) MUTASARRIFLIĞI
II. TEKE (ANTALYA) MUTASARRIFLIĞI
III. BOLU MUTASARRIFLIĞI
IV. CANİK (SAMSUN) MUTASARRIFLIĞI
V. KALE-İ SULTANİYE (ÇANAKKALE) MUTASARRIFLIĞI
VI. ÇATALCA MUTASARRIFLIĞI
VII. ERZİNCAN MUTASARRIFLIĞI
VIII. ESKİŞEHİR MUTASARRIFLIĞI
IX. İÇEL MUTASARRIFLIĞI
X. İZMİT MUTASARRIFLIĞI
XI. KARESİ (BALIKESİR) MUTASARRIFLIĞI
XII. KAYSERİ MUTASARRIFLIĞI
XIII. KÜTAHYA MUTASARRIFLIĞI
XIV. MARAŞ MUTASARRIFLIĞI
XV. MENTEŞE MUTASARRIFLIĞI
XVI. NİĞDE MUTASARRIFIĞI
XVIII. URFA MUTASARRIFLIĞI
 
SONUÇ
 
BİBLİYOGRAFYA
 
EKLER
 
 
GİRİŞ
 
Milli Mücadele Tarihimiz içerisinde çok önemli bir dönüm noktası olan İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali olayına karşı gösterilen tepkilere ilgili olarak bugüne kadar birçok çalışma yapılmıştır. Bunlardan en bilineni, Bekir Sıdkı Baykal tarafından hazırlanan ve 1969 yılında Belleten’de yayınlanan ’’İzmir’in Yunanlılar Tarafından İşgali ve Bu Olayın Doğu Anadolu’daki Tepkileri’’ isimli çalışmasıdır.
 
Bu çalışpmadan sonra bu konuda yapılan önemli akademik çalışma Mehmet Şahingöz tarafından hazırlanmış olan ‘’İzmir, Maraş ve İstanbul’un İşgali Üzerine Yapılan Protesto ve Mitingler’’ isimli doktora tezidir. Bu çalışma, arşiv belgeleri ve dönemin basını incelenerek hazırlanmışitır. İçerisinde İzmir’in işgali ile ilgili, doksana yakın merkezden gelen telgraflar yer almaktadır.
 
Hamdi Buytulluoğlu’nun ‘’Milli Mücadele Başlıyor’’ isimli ve Hamdi Ataner’in ‘’ Milli Direnme’’ isimli çalışmaları İzmir’in işgali protesto eden telgraflardan oluşmaktadır. Bu çalışmalarda yaklaşık otuz adet belge verilmiş olup bunlar Şahin göz’ün çalışmasında da kullanılmıştır.
 
Bu çalışmalar dışında konu ile ilgili şu çalışmaları da zikretmekte fayda vardır:
Yücel özkaya, ‘’ İzmir’in İşgalinin Anadolu’daki Tepkileri’’, Atatürk Yolu, Yıl:1, Sayı:1 (Mayıs 1988), ss. 65–74.
 
Mehmet Şahingöz,’’ İzmir İşgali Üzerine Karadeniz Bölgesinde Yapılan Protesto ve Mitingler’’, 19 Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Birinci Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi Bildirileri, 13–17 Ekim 1984, Samsun, 1988. s. 63-70
 
Zekai Güner, ‘’İzmir’in İşgali Olayının Trakya’daki Tepkileri’’ ATAM Dergisi, c. IX (temmuz-Kasım 1993), sayı:32,s.416–426.
 
Makbule Sarıkaya, ‘’İzmir’in İşgaline Erzurum’dan Tepkiler’’, 23 Temmuz Erzurum Kongresi ve Kurtuluştan Günümüze Erzurum 1. Uluslar arası Sempozyumu (Tebliğleri), (23-25 Temmuz 2002), (basım tarihi yok), ss. 603–621.
 
Celalettin Taşkıran, ‘’İzmir’in İşgali İle Yanan Milli mücadele Ruhu ve Bunun Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun ve Havza’dan Yazdığı Raporlardaki yansıması’’, Milli Eğitim Dergisi, Sayı:142, Yıl:1999.
 
İzmir’in işgaline tepkilerle doğrudan ilgili olan bu çalışmalar dışında, Milli Mücadele tarihini konu alan hemen hemen her kaynakta işgale tepkilerle ilgili başlıklar yer almaktadır. Bunlardan Selahattin Tansel’in Mondros’tan Mudanya’ya Kadar isimli eserini, Tayyib Gökbilgin’in Milli Mücadele Başlarken isimli eserini zikretmek gereklidir.
 
Çalışmamızda yukarıda bahsedilen kaynaklarda yer alan, yer almayan, 15 Mayıs 1919 tarihinden 1919 yılı Temmuz ayı sonuna kadar İzmir’in işgaline tepki olarak İstanbul’a (Padişah’a Sadarete, Dâhiliye ve Hariciye Nezaretlerine, İstanbul’daki İtilaf Devletleri temsilcilerine, basına) farklı makamlardan gönderilen telgraflar bugünkü harflerle yayınlanmıştır. Çalışmanın ana kaynağını, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Babıâli Evrak Odası Sadaret Evrakı Evrak Kalemi(BOA, BEO. A.VRK) tasnifinden alınmış olan belgeler oluşturmaktadır. Bu tasnif, Osmanlı Devleti Sadareti (Başkanlığı)’na gelen belgelerin kayıt edilmesinden oluşturmaktadır. Konumuz olan belgeler 829–838 numaralı, toplam dokuz dosyanın (her dosyada ortalama yüz gömlek yer almaktadır) taranması sonucu ortaya çıkmıştır.
 
Bu dosyalardan alınan belgeler 1919 yılı vilayet ve mutasarrıflık tasnifine göre gruplandırılmış ve çalışma bu gruplandırmaya göre yapılandırılmıştır. Vilayetler, mutasarrıflıklar ve kazalar isimlerinin baş harfilerine göre sıralanmıştır.
 
Çalışmamızda 15 vilayet, 16 bağımsız mutasarrıflık merkezlerinden, kazalarından ve köylerinden çekilmiş olan toplam 686 adet telgraf yer almaktadır. Bu belgelerin yaklaşık yüzde yirmisi Şahingöz ‘ün yukarıda bahsedilen tezinde yayınlanmış olmakla berber bu çalışmaya da dâhil edilmiştir. Aynı olup da farklı çekilen telgrafların (hem Sadaret, hem de Padişah’a çekilen telgrafların sayısı 30’den fazla idi) bir tanesi verilerek dipnotta ayrıca nereye gönderildiği de belirtilmiştir. Her vilayet ve mutasarrıflıktan seçtiğimiz belgelerden birer adedini ekler bölümünde vermeyi uygun bulduk.
 
Basında yer alan telgraflara da elden geldiği kadar çalışmamızda yer verilmiş olup, bunların çoğu İstanbul’daki İtilaf Devletleri Temsilcilerine çekilmişti genellikle özet olarak yayınlanmışlardı.
 
Telgrafların Dili
 
Yayınladığımız belgeler, telgraf olarak İstanbul’a gönderildiğinden cümle düşüklüklerine ve anlam bozukluklarına rastlanmıştır. Bu bozukluklar gerekli görüldüğü yerlerde tarafımızdan düzetilmiş, düzetilen kelimeler ( ) işareti içerisine alınmıştır. Noktalama işaretlerinin çoğu tarafımızdan okunan belgelere ilave edilmiştir. Telgrafların çoğunda’’ sadaret Makamına’’ ifadesi yer almakla birlikte bunların bir kısmı İstanbul’da bulunan İtilaf Devletlerine gönderilen telgrafların Sadaret Makamına bildirilmesinden ibarettir.
 
Telgraflardan bazıları Sadarete ve Padişah’a bazıları İstanbul’da bulunan İtilaf Devletleri temsilcilerine gönderilmiştir. Sadarete gönderilen fakat İtilaf Devletleri temsilcilerine hitaben yazılmış olan telgraflar da vardır. Bunlar ya bilgi vermek amacıyla ya da ilgililere iletilmesi amacıyla Sadarete gönderilmişlerdir. Sadarete ve Padişah’a gönderilen telgraflarda hükümetin İzmir konusunda gerekli teşebbüslerde bulunması isteniyor ve bu konuda alınacak her türlü karara iştirak edileceği bildiriliyordu. İtilaf Devletleri temsilcilerine hitaben gönderilen telgraflarda, adalet ve Wilson prensipleri üzerinde durularak İtilaf Devlerine ve özellikle İngiltere’ye olan güven ve dostluk dile getiriliyor, haksız işgalin bir an önce ortadan kaldırılması isteniyor, çoğu zaman meydan okuyucu bir dil kullanılıyordur. Bu telgrafların bazılarında savaşa İttihat ve Terakki Fırkası sebebiyle girildiği belirtilerek bütün Türk milletinin cezalandırılmaması gerektiği ifade ediliyordu. Bunlardan bazıları işgalin Yunanistan tarafından yapılmasının ilhak yapmasını da istiyordu. Bu tür telgrafların altında Hürriyet ve İtilaf Fırkası taraflarının imzalarına daha sık rastlanmaktadır.
 
Telgrafların dili, genel olarak anlaşılabilecek derecede açık Türkçedir. Kullanılan dilin yanında muhteva olarak da belgelerde ortak yönler bulunmaktadır. Telgraflar aynı olayı protesto ettikleri için bu durum tabii görülmektedir. Kimi belgelerde sakin ve yumuşak bir üslup kullanılırken kiminde daha sert, bazen tehdit içeren ifadeler yer almaktadır. Bu belgelerden hareketle ortak bir metin hazırlamak istesek şu mealde bir yaklaşım ortaya çıkar:
 
‘’İzmir, tarih, nüfus, ırk ve sosyal hayat yönünden Türk’tür. Yunan gibi bir milletin Balkanlar’da yaptıkları hala hafızalarda canlı iken nasıl olurda şimdi İzmir’e çıkarılabilir. Adil olarak bilinen Avrupalı devletler bu haksız işgale açıkça göz yummaktadırlar. Wilson prensiplerine güvenilerek mütareke imzalanmış ve silah bırakılmıştır. İzmir Anadolu’nun pırlantası, can damarı, hayat kaynağıdır. Bu sebeple buraya uzatılan el Türk’ün hayatına kastetmiştir. Bütün mevcudiyetimizle bu işgali protesto ederiz. Bu uğurda ölmeye hazırız. Hükümetimizin bu konudaki kararını telgrafhanede beklemekteyiz.
 
Telgraflardaki cümlelerden çok dikkat çekici birkaç örneği şu şekilde verebiliriz:
 
‘’Müslüman ve Trüküm diye bağıran İzmir’imizin tarih ve ırkımızın düşmanı olan Yunanistan tarafından Wilson prensiplerine mugayir olarak işgali bu facia’yı istemek demektir. Beşeriyetin bir uzvu bulunan bir Türkler hakkımızı muhafaza etmek için Avrupa’ya bu manzarayı göstermeye azm ettik’’
 
‘’Gözbebeğimiz, Mübeccel vatanımızın cüz’-i layenfeki, has ve halis Türk oğlu Türk olan ve kucağında anasl-ı mevcudeyi bu ana kadar kardeş muhabbetiyle saklayan İzmir’in Yunanlılar tarafından işgaline tesaddi edildiğini duyduk’’
 
‘’… artık İslamiyet’in Türklüğün en son ilticagahı olan ana ilimizde bizi rahat bıraksınlar, o harim-i mukaddese el uzatmasınlar. Zira o eli her kimin olur ise olsun kırmaya azmetmişiz.’’
 
‘’İzmir vilayetinin (her) hangi bir toprağına dikilecek Yunan bandırası Müslüman kalplerine saplanmış hançer demektir. Bunu biz Türkler ve Müslümanlar bütün mevcudityetimizle ve kemal-i şiddetle reddediyor ve bu uğurda canımızı ve kanımızı feda edeceğimizi arz ederiz ferman.’’
 
‘’İzmir vilayetinin rezk edilecek Yunan bayrağını kanımızla kırmızılaştırmaya ahd eyledik.’’
 
‘’Hükümetimizi idamımızın tebliğine memur görmek istemiyoruz. Sizi Türk sadrazamı bilerek hitab ediyoruz. İzmir’de mavimi sallanacak al mı kalacak? Hükümetiniz buna boyun mu eğecek? İzmir kardaşlarımızı Yunan palikaryalarına teslim mi edecek? Darağaçları bizimde afakamızda belirmekde, idam anımız yaklaşmaktadır. İzmir’in Yunana ilhak edildiğini öğrendiğimiz gün Giresun muhiti akissiz kalmayacakdır ve dünyada hiçbir kuvvet bizi azmimizden çeviremeyecekdir. Cebr neticeyi ta’acilden başka bir şeye yaramayacakdır. Harekatımız asayişsizlik telakki edilmesi.’’
 
‘’… karalar, ye’sler içinde küçük-büyük kadın-erkek bütün Giresun Türkleri, Müslümanları heyecanla, sabırsızlıkla tebşir haberinizi bekliyor. O vakte kadar gazetelerimiz, bayraklarımız, gelinlerimiz, yavrularımız karalar içinde kalacak, düğünlerimiz çalgısız, ezanlarımız matemdar selalar olacak. İzmir, işte ye’s kurdelelerimizin yegâne yazısı bizi tebşiratınız ile teskin ve tesrir buyurunuz fehamet ma’ab.’’
 
İzmir’in işgali ile Anadolu’da başlayan hareket, bu ruhla can bulmuştur. İnönü’de Sakarya’da, Başbakanlık Meydan Muharebesi’nde elde edilen başarı bu ruhun göstergesidir. Anadolu halkı bu telgraflarda bahsedilen ‘’ canını feda etme’’ ifadesini samimiyetle yerine getirmiştir.
 
 
 
 
 
 
 

Ürüne ait yorum bulunmamaktadır.

Güvenlik Kodu

Benzer Ürünler

Kampanya ve İndirimlerden Haberdar Olun!
Yukarı
Hipotenüs Hipotenüs E-Ticaret Sistemleri İle Hazırlanmıştır.